Çin 23 Yapay Zeka Teknolojisine İhracat Kontrolü Getirdi

Çin, 16 Ekim 2026'da yapay zeka, çip ve güneş enerjisi alanlarını kapsayan 40 teknolojinin ihracatını kısıtlama ya da yasaklama planını duyurdu. Ticaret Bakanlığı ile Bilim ve Teknoloji Bakanlığı'nın ortak yayımladığı taslak, ülkenin "İhracatı Yasaklanan ve Kısıtlanan Teknolojiler Kataloğu"nu güncelliyor. Ticaret Bakanlığı sözcüsü, adımın "gerekli" olduğunu belirterek gerekçeler arasında ulusal güvenliği gösterdi.

Taslakta 40 teknoloji var

Listenin 23 maddesi yapay zeka ile ilgili: ileri düzey büyük modeller, bağımsız görev yürüten ajanlar, hesaplama kümeleri ve bilgi işleme teknolojileri. Bunun yanında 12 güneş enerjisi teknolojisi (polisilikon üretimi, silikon levha ve güneş hücresi imalatı dahil) ve hücre ile gen tedavisine ilişkin 5 biyotıp teknolojisi listede. Çin basınına göre taslakta 14 teknolojiye yasak, 26'sına kısıtlama öngörülüyor.

Doğrudan yasak kapsamı

Bakanlıkların aktardığına göre hassas ulusal verilerle eğitilmiş yapay zeka modellerinin çekirdek teknolojilerinin ihracatı yasaklanacak. Aynı şekilde ulusal savunma ve kritik bilgi altyapısı gibi "yüksek hassasiyetli ortamlarda" kullanılmak üzere tasarlanmış ajanlar da yasak kapsamında. Ticaret Bakanlığı açıklamasında amaç; güvenlik tabanını güçlendirmek, kötüye kullanımı önlemek ve yapay zekanın "insan kontrolünde" kalmasını sağlamak olarak sıralandı.

2 trilyon parametre eşiği

Yasak değil kısıtlama tarafında net bir sayı var: parametre sayısı 2 trilyon ve üzerinde olan ya da "dünya lideri" yetenekler taşıyan modellerin ihracatı izne tabi olabilecek. Parametre sayısı, bir modelin öğrenme kapasitesini gösteren temel ölçütlerden biri. AP'nin aktardığına göre Moonshot'ın Kimi K3 ve Alibaba'nın Qwen 3.8-Max modelleri bu eşiğin üzerinde, ancak taslakta tek tek model adı geçmiyor. Ayrıca bazı yapay zeka işlemci ve bellek çipi tasarım teknolojileri de kısıtlama listesinde.

Açık kaynak yayınlanmış teknolojiler muaf

Yerel model çalıştıranlar için en kritik madde bu: açık kaynak olarak yayımlanmış ya da akademik yayınla kamuya açılmış teknolojiler kontrollere tabi değil. Taslak, yapay zeka teknolojilerini açık kaynak yapmayı ve Çinli şirketlerin kendi yurt dışı hesaplama merkezlerini kurmasını "otomatik lisanslama" için uygun faaliyetler arasında sayıyor. Yani mevcut durumda indirilip çalıştırılabilen ağırlıklar kapsam dışında kalıyor.

API ve SaaS erişimi ihracat sayılmıyor

Taslağa göre bir modele API, uygulama, web sitesi veya SaaS üzerinden erişim sağlamak genelde teknoloji ihracatı olarak değerlendirilmiyor. Buna karşılık kısıtlı modellerin yurt dışında yerel kurulumu kural kapsamına girebiliyor; şirketin kendi yurt dışı bulutu gibi düşük riskli durumlarda kolaylaştırma öngörülüyor.

Ön kayıt zorunluluğu şimdiden başladı

Düzenleme kesinleşmeden önce ara bir adım devreye girdi. Listedeki teknolojileri yurt dışına aktarmak isteyen ihracatçılar, işlem öncesinde resmî sisteme kayıt yapmak zorunda. Bildirilmesi istenen bilgiler arasında teknoloji alıcısının kimliği, teknolojinin kullanım amacı, hedef ülke ve tahmini ihracat değeri bulunuyor. Kamu görüşleri 15 Kasım'a kadar açık kalacak.

Neden şimdi?

AP'ye göre duyuru, Çin ile ABD'nin yapay zeka güvenliği ve yönetişimi üzerine diyaloglarda ilerleme kaydettiği ve ulusal güvenliği tehdit edebilecek yapay zeka olayları için iki ülke arasında bildirim mekanizması kurmaya çalıştığı bir döneme denk geldi. Adım, ABD'nin yıllardır süren çip ve çip üretim ekipmanı kısıtlamalarına verilen karşılıklardan biri olarak okunuyor.

Yerel yapay zeka topluluğu ne diyor?

Tartışmanın merkezinde 2 trilyon parametre eşiği var. Topluluk yorumları, eşiğin ileride kademeli olarak aşağı çekilip daha fazla modeli kapsayabileceğini, bunun da açık ağırlıklı yayınların sayısını azaltabileceğini öne sürüyor. Karşı görüş ise taslağın açık kaynak muafiyeti ve otomatik lisanslama maddeleriyle açık model dağıtımını fiilen koruduğunu savunuyor. Her iki yorum da yorum; taslakta eşik değişikliği takvimi yok.

Rakamlarla özet

Listede toplam 40 teknoloji: 23 yapay zeka, 12 güneş enerjisi, 5 biyotıp
14 teknolojiye yasak, 26'sına kısıtlama öngörüsü
Kısıtlama eşiği: 2 trilyon parametre ve üzeri
Kamu görüşü son tarihi: 15 Kasım 2026
Açık kaynak veya akademik yayınla kamuya açılmış teknolojiler: muaf